Đổi mới giáo dục nghề nghiệp trước sức ép từ làn sóng AI

Theo Nhân lực Nhân tài Việt - Nhu cầu tuyển dụng nhân lực có kỹ năng chuyên môn ngày càng tăng, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn khó tìm được ứng viên phù hợp. Thực tế này đặt ra yêu cầu điều chỉnh hoạt động đào tạo nghề, gắn chương trình học với nhu cầu sử dụng lao động và tạo điều kiện để người lao động thường xuyên bổ sung kỹ năng.

Nguồn cung chưa đáp ứng nhu cầu tuyển dụng

Thị trường lao động đang chứng kiến sự thay đổi về cơ cấu nhân lực khi nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và ứng dụng công nghệ vào hoạt động vận hành. Nhu cầu tuyển dụng vì thế không chỉ tập trung vào số lượng lao động mà còn đặt nặng yêu cầu về chuyên môn, khả năng sử dụng công nghệ và thích ứng với môi trường làm việc mới.

Khảo sát Xu hướng tuyển dụng quý IV/2026 của Manpower Việt Nam trên 285 doanh nghiệp cho thấy, 52% đơn vị tham gia dự kiến tăng tuyển dụng trong ba tháng cuối năm. Dù nhu cầu nhân sự tiếp tục duy trì, một nửa số doanh nghiệp được khảo sát cho biết thời gian tìm kiếm ứng viên kéo dài hơn so với cùng kỳ năm 2025.

Các doanh nghiệp cần phải đào tạo người lao động để thích ứng với làn sóng chuyển đổi từ AI (Ảnh internet)

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở nguồn cung lao động còn hạn chế và sự chênh lệch giữa kỹ năng của người tìm việc với yêu cầu thực tế từ doanh nghiệp. Những vị trí đòi hỏi chuyên môn sâu, đặc biệt ở nhóm nhân sự cấp trung và cấp cao, vẫn là bài toán khó đối với nhiều đơn vị tuyển dụng.

Nhu cầu nhân lực đang gia tăng tại các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa logistics, quản lý chuỗi cung ứng và sản xuất công nghệ cao. Riêng ngành bán dẫn, lực lượng lao động của Việt Nam hiện vào khoảng 15.000 người, trong khi mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là 50.000 người.

Khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn cung cho thấy việc phát triển nhân lực không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô đào tạo. Chất lượng chương trình học, khả năng thực hành và mức độ phù hợp giữa kiến thức được trang bị với công việc thực tế cũng cần được chú trọng.

Trong bối cảnh đó, người lao động phải chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, bổ sung kỹ năng mới và làm quen với những phương thức làm việc đang thay đổi. Những kiến thức từng đáp ứng tốt yêu cầu công việc có thể không còn đủ nếu người lao động không được cập nhật thường xuyên.

Điều chỉnh đào tạo theo nhu cầu thực tế

Để thu hẹp khoảng cách kỹ năng, giáo dục nghề nghiệp cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp ngay từ khâu xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình đến tổ chức đào tạo và thực tập. Việc đưa người học tiếp cận sớm với môi trường làm việc giúp nâng cao khả năng thực hành, đồng thời hạn chế tình trạng đào tạo xong nhưng thiếu kỹ năng đáp ứng vị trí tuyển dụng.

Rà soát ngành nghề đào tạo cũng là yêu cầu cần thiết, song quá trình này cần dựa trên dữ liệu thay vì chỉ phản ứng trước những biến động ngắn hạn của thị trường. Các chỉ số như tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp, mức thu nhập, cơ hội phát triển nghề nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp, nhu cầu tuyển dụng và đánh giá từ doanh nghiệp có thể được sử dụng để xác định chương trình nào cần điều chỉnh.

Với những ngành nghề đang có sự thay đổi về nhu cầu nhân lực, cơ sở đào tạo có thể cập nhật nội dung giảng dạy, bổ sung kỹ năng mới hoặc tích hợp kiến thức cần thiết vào các chương trình liên quan. Cách làm này giúp duy trì những nền tảng chuyên môn còn giá trị, đồng thời tạo điều kiện để người học tiếp cận yêu cầu nghề nghiệp mới mà không phải liên tục thay đổi ngành đào tạo theo những biến động trước mắt.

Quá trình đổi mới cũng cần tính đến thời gian xây dựng chương trình, chuẩn bị đội ngũ giảng viên và tổ chức đào tạo. Việc thay đổi ngành nghề quá nhanh có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực ở những lĩnh vực vẫn còn nhu cầu, trong khi các chương trình mới chưa kịp cung cấp đủ lao động cho thị trường.

Ảnh minh họa

Bên cạnh đào tạo ban đầu, việc mở rộng cơ hội học tập và bồi dưỡng trong suốt quá trình làm việc ngày càng có ý nghĩa. Các khóa đào tạo ngắn hạn, chương trình nâng cao tay nghề và hoạt động đào tạo lại có thể giúp người lao động bổ sung năng lực phù hợp với vị trí hiện tại hoặc chuyển sang công việc mới khi nhu cầu thị trường thay đổi.

Đối với doanh nghiệp, phối hợp với cơ sở đào tạo và tổ chức bồi dưỡng tại nơi làm việc sẽ giúp nâng cao chất lượng đội ngũ, giảm thời gian tìm kiếm nhân sự đáp ứng yêu cầu. Với người lao động, chủ động học tập và cập nhật kỹ năng là điều kiện quan trọng để duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường việc làm.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới càng cho thấy vai trò của một hệ thống giáo dục nghề nghiệp linh hoạt, có khả năng cập nhật theo nhu cầu thực tế. Mục tiêu không chỉ là đào tạo đủ lao động cho những vị trí đang thiếu mà còn giúp người học xây dựng nền tảng chuyên môn vững chắc, phát triển khả năng thích ứng và sẵn sàng tiếp nhận những yêu cầu công việc mới trong tương lai.