Số hóa tuyển sinh để chấm dứt cảnh xếp hàng thâu đêm

Nhận diện bản chất vấn đề

Những ngày gần đây, hình ảnh nhiều phụ huynh thức đêm xếp hàng nộp hồ sơ vào lớp 10 tại một trường tư thục ở Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Dưới góc nhìn của chuyên gia giáo dục, PGS.TS Phạm Mạnh Hà đến từ Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng bản chất vấn đề nằm ở ba điểm cốt lõi.

Đầu tiên là câu chuyện về định hướng phân luồng. Khi chúng ta đặt mục tiêu chỉ khoảng 60 - 70% học sinh tốt nghiệp THCS được vào công lập, vô hình trung cánh cửa đi tiếp của các em bị thu hẹp lại. Khi sự lựa chọn trở nên khan hiếm, áp lực sẽ dồn nén và bùng nổ thành những cuộc đua khốc liệt.

Thứ hai, chúng ta phải thừa nhận một thực tế, tại sao phụ huynh thà thức đêm ở trường tư chứ không chọn trung tâm GDTX. Bởi trong tâm thức xã hội, GDTX bị coi là “vùng trũng” dành cho học sinh yếu kém. Chừng nào khoảng cách về chất lượng đào tạo và môi trường sư phạm giữa các loại hình trường còn quá lớn, phụ huynh vẫn dốc hết sức để con có một “suất học an toàn”.

“Áp lực từ gia tăng dân số cơ học cũng là một trong số những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Tại các khu đô thị lớn, tốc độ xây trường chưa bao giờ đuổi kịp tốc độ mọc lên của các tòa nhà cao tầng. Khi hạ tầng quá tải, việc sàng lọc trở nên khắc nghiệt đến mức cực đoan”, PGS.TS Phạm Mạnh Hà nhìn nhận.

Nhiều năm làm công tác giáo dục hướng nghiệp, ông Nguyễn Công Kỳ - Trưởng phòng Nghiệp vụ, Trung tâm Phát triển GD&ĐT phía Nam (Văn phòng Bộ GD&ĐT), cho biết dù đây là hoạt động tuyển sinh của một trường ngoài công lập, song hiện tượng này phần nào phản ánh áp lực tuyển sinh vào lớp 10 cũng như tâm lý xã hội đối với con đường học tập của học sinh sau khi tốt nghiệp THCS.

Trước hết, việc này cho thấy nhu cầu được học tiếp THPT vẫn rất lớn. Trong nhận thức của nhiều gia đình Việt Nam, con đường học THPT rồi tiếp tục lên cao đẳng, đại học vẫn được xem là lựa chọn ưu tiên nhằm bảo đảm cơ hội nghề nghiệp và sự ổn định trong tương lai. Vì vậy, dù không trúng tuyển vào các trường công lập, nhiều phụ huynh vẫn tìm mọi cách để con được học tại các trường THPT tư thục.

Ông Nguyễn Công Kỳ nhận định, việc phụ huynh phải trực tiếp xếp hàng để nộp hồ sơ cũng cho thấy cách thức tổ chức tuyển sinh ở một số cơ sở giáo dục vẫn còn mang tính thủ công, chưa thật sự phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số trong quản lý giáo dục hiện nay.

Không ít phụ huynh cho rằng, học THPT rồi vào đại học là con đường “chính thống” và có nhiều cơ hội phát triển hơn. Trong khi đó, các lựa chọn như học nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc trung tâm GDTX chưa được nhìn nhận đầy đủ như một con đường phát triển nghề nghiệp phù hợp với nhiều đối tượng học sinh.

Bên cạnh đó, sức hút của hệ thống giáo dục nghề nghiệp ở một số địa phương chưa thật sự mạnh. Điều kiện cơ sở vật chất, chương trình đào tạo cũng như thông tin về cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp chưa tạo được niềm tin vững chắc cho phụ huynh và học sinh. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều gia đình vẫn ưu tiên lựa chọn con đường học tiếp lên THPT.

“Ngoài ra, công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông, đặc biệt ở cấp THCS tại nhiều nơi chưa thật sự hiệu quả. Học sinh chưa được cung cấp đầy đủ thông tin về nhu cầu nhân lực của thị trường lao động, các ngành nghề đang có nhu cầu cao, cũng như lộ trình học tập và cơ hội phát triển khi lựa chọn con đường giáo dục nghề nghiệp”, ông Nguyễn Công Kỳ cho hay.

Cần giải pháp căn cơ

Vậy giải pháp nào để “văn minh hóa” tuyển sinh qua số hóa? PGS.TS Phạm Mạnh Hà nêu quan điểm, số hóa không chỉ là chuyển hồ sơ giấy sang điện tử, mà là xây dựng một hệ sinh thái tuyển sinh minh bạch. Chúng ta cần một nền tảng dữ liệu dùng chung, xác thực qua VNeID để loại bỏ hồ sơ ảo và sự thiếu minh bạch.

Đặc biệt, để thực hiện đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc học sinh được học tập gần nơi cư trú, công nghệ bản đồ số (GIS) sẽ là lời giải. Hệ thống có thể tự động xác định bán kính cư trú thực tế để ưu tiên cho những em sống gần trường.

Tuy nhiên, để đảm bảo công bằng và thực sự giảm vất vả cho bố mẹ, hệ thống cần tích hợp thêm các tiêu chí nhân văn như: Ưu tiên gia đình có thời gian cư trú ổn định lâu dài (tránh chạy hộ khẩu phút chót) hay ưu tiên học sinh có anh chị em đang học cùng trường để thuận tiện đưa đón.

“Công nghệ chỉ là công cụ. Để chấm dứt cảnh thức trắng đêm, điều cốt yếu vẫn là nâng tầm chất lượng các cơ sở GDTX và đầu tư hạ tầng đồng bộ. Khi trường nào cũng là trường tốt và quy trình tuyển sinh nằm gọn trong một ‘cú chạm’ trên điện thoại, lúc đó sự văn minh giáo dục mới thực sự hiện hữu”, PGS.TS Phạm Mạnh Hà nhấn mạnh thêm.

Theo góc nhìn của ông Nguyễn Công Kỳ, việc số hóa toàn diện quy trình tuyển sinh từ đăng ký, tiếp nhận hồ sơ đến công bố kết quả không chỉ giúp bảo đảm tính minh bạch, công bằng, mà còn tạo thuận lợi cho phụ huynh và học sinh, đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí xã hội.

Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ trong tuyển sinh cũng giúp các cơ quan quản lý giáo dục có dữ liệu đầy đủ hơn để phục vụ công tác thống kê, dự báo và điều tiết chỉ tiêu tuyển sinh giữa các loại hình giáo dục, qua đó hỗ trợ hiệu quả hơn cho công tác phân luồng học sinh.