Hoàn thành chu kỳ triển khai CTGDPT 2018: Nền tảng nâng chất lượng giáo dục

Theo Giáo dục thời đại - Hoàn thành lộ trình triển khai cuốn chiếu, Chương trình GDPT 2018 tạo chuyển dịch căn bản từ dạy học truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Cô và trò Trường Tiểu học Thịnh Liệt (phường Hoàng Mai, Hà Nội). Ảnh: Việt Cường

Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy những chuyển biến tích cực, song cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn để đáp ứng bối cảnh chuyển đổi số và giáo dục hiện đại.

Thành công thay đổi tư duy giáo dục

Thầy Vũ Ngọc Hòa - giáo viên Trường THPT Ngô Quyền (Biên Hòa, Đồng Nai) đánh giá, việc hoàn thành chu kỳ triển khai cuốn chiếu Chương trình GDPT 2018 đánh dấu bước chuyển chiến lược của giáo dục Việt Nam, từ mô hình tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Qua thực tiễn giảng dạy, đặc biệt với môn Toán, đội ngũ giáo viên đã nhận diện rõ nét thành tựu đột phá và khó khăn cần được tháo gỡ trong giai đoạn tiếp theo.

Về mặt tích cực, theo thầy Vũ Ngọc Hòa, chương trình đã thành công thay đổi tư duy giáo dục, chuyển dịch trọng tâm từ học thuộc lòng sang vận dụng kiến thức thông qua hoạt động trải nghiệm, dự án học tập. Ở THPT, tính phân hóa và định hướng nghề nghiệp được thể hiện rõ nét, giúp học sinh tối ưu hóa lộ trình phát triển cá nhân, hình thành các kỹ năng mềm thiết yếu như giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện.

Tuy nhiên, vẫn còn một số điểm cần tiếp tục điều chỉnh để phù hợp hơn giữa khối lượng kiến thức và thời lượng đào tạo, qua đó giảm bớt áp lực cho thầy trò. Cơ sở vật chất chưa đồng bộ cũng là một khó khăn cần khắc phục; nhất là môn học mới như Khoa học tự nhiên ở THCS, hay Nghệ thuật ở THPT…

Công tác tại cơ sở giáo dục có đa số học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, cô Nguyễn Thị Bích Huy - giáo viên Trường TH&THCS Ea Trol (xã Sông Hinh, tỉnh Đắk Lắk) nhận định, triển khai Chương trình GDPT 2018 mang đến luồng gió mới cho hoạt động dạy học.

Về mục tiêu, chương trình xác định rõ 5 phẩm chất và 10 năng lực cốt lõi, trở thành “kim chỉ nam” giúp giáo viên thoát khỏi tư duy dạy học truyền thụ một chiều, chuyển sang định hướng để học sinh tự chiếm lĩnh tri thức. Về nội dung, tính mở cao cho phép giáo viên lồng ghép các yếu tố văn hóa địa phương vào bài giảng, tạo sự gần gũi, hứng thú cho học sinh.

Về phương pháp, việc chuyển từ mô hình “thầy đọc - trò chép” sang các hoạt động trải nghiệm, thảo luận nhóm được triển khai thường xuyên. Về đánh giá, sự kết hợp linh hoạt giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ góp phần giảm áp lực điểm số cho học sinh vùng cao, vốn còn rụt rè, thiếu tự tin.

Tại Trường TH&THCS Ea Trol, việc chuyển từ dạy học chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học đã có hiệu quả rõ nét. Khi xây dựng kế hoạch bài dạy, giáo viên không còn đặt trọng tâm “học sinh phải biết gì?”, mà chuyển sang “học sinh có thể làm được gì sau bài học?”.

Thầy cô bắt buộc phải “tự làm mới” mình, học cách sử dụng công nghệ và thiết kế trò chơi học tập để tăng sự thu hút; quan tâm nhiều hơn đến tâm lý lứa tuổi, đặc điểm ngôn ngữ của học sinh để điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp. “Học thông qua làm”, tổ chức các hoạt động như đóng vai, xử lý tình huống thực tế được chú trọng, thay cho việc chỉ tiếp cận kỹ năng qua sách vở.

“Kết quả quan trọng nhất là sự tiến bộ từng bước của học sinh cả về thái độ và kỹ năng. Các em mạnh dạn đặt câu hỏi, làm việc nhóm, tự tin trình bày trước lớp. Dù còn chưa thật trau chuốt, mạch lạc, nhưng đó đã là một bước chuyển biến rất đáng ghi nhận”, cô Nguyễn Thị Bích Huy chia sẻ.

Bên cạnh kết quả đạt được, cô Nguyễn Thị Bích Huy cũng chia sẻ một số khó khăn trong quá trình triển khai Chương trình GDPT 2018 tại Trường TH&THCS Ea Trol. Trước hết là rào cản ngôn ngữ. Một bộ phận học sinh, tiếng Việt vẫn là ngôn ngữ thứ hai, khiến việc tiếp cận các thuật ngữ trừu tượng trong sách giáo khoa còn khó khăn.

Gia đình nhiều học sinh kinh tế khó khăn, ít có thời gian cũng như kiến thức để phối hợp cùng nhà trường hướng dẫn con em học tập theo định hướng phát triển năng lực. Ngoài ra, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học chưa đáp ứng kịp yêu cầu, trong khi Chương trình GDPT 2018 đòi hỏi sự hỗ trợ lớn từ công nghệ và đồ dùng dạy học hiện đại.

Cô Nguyễn Thị Bích Huy - giáo viên Trường TH&THCS Ea Trol trong giờ dạy. Ảnh: NVCC

Bài học thực tiễn và yêu cầu đổi mới đi vào chiều sâu

Chia sẻ bài học kinh nghiệm quan trọng từ thực tiễn triển khai Chương trình GDPT 2018 tại địa phương, ông Bạch Đăng Khoa - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Bắc Ninh, nhấn mạnh: Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời, sâu sát của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh và sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa Sở GD&ĐT với các sở, ban, ngành, đoàn thể, địa phương là yếu tố quyết định thành công của quá trình đổi mới giáo dục phổ thông. Các văn bản chỉ đạo cần được ban hành sớm, rõ ràng, cụ thể và phù hợp với thực tiễn.

Việc chuẩn bị tốt về đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cả về số lượng và chất lượng, đảm bảo năng lực chuyên môn vững vàng, tư duy đổi mới và tinh thần trách nhiệm là nền tảng quan trọng nhất để triển khai hiệu quả Chương trình GDPT 2018. Cần chú trọng công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng và có chính sách đãi ngộ hợp lý. Cùng với đó, công tác xây dựng, tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cần được ưu tiên đầu tư đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu của chương trình mới. Cần có kế hoạch đầu tư dài hạn và huy động đa dạng nguồn lực.

Ông Bạch Đăng Khoa cũng nhắc đến vai trò quan trọng của việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của các cơ sở giáo dục trong xây dựng, thực hiện kế hoạch giáo dục nhà trường, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương và đặc điểm của đối tượng học sinh, tránh rập khuôn, máy móc. Song song với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý, dạy học và kiểm tra, đánh giá nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, nâng cao hiệu quả công tác quản lý và tạo môi trường học tập hiện đại.

Đồng thời, tăng cường công tác truyền thông, xã hội hóa giáo dục để tạo sự hiểu biết, đồng thuận và huy động nguồn lực từ cộng đồng cho sự nghiệp giáo dục, biến giáo dục thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Thường xuyên kiểm tra, giám sát, đánh giá, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện, đảm bảo chương trình được thực hiện đúng hướng, hiệu quả.

Để chương trình thực sự phát huy hiệu quả, cô Nguyễn Thị Bích Huy bày tỏ mong muốn, nhà trường nhận được sự đầu tư đồng bộ hơn về trang thiết bị cũng như các đợt tập huấn chuyên sâu, phù hợp với đối tượng học sinh đặc thù.

Còn theo thầy Vũ Ngọc Hòa, để Chương trình GDPT 2018 đi vào chiều sâu, cần thực hiện các giải pháp điều chỉnh mang tính thực tiễn và hiện đại. Thứ nhất, tinh giản mạnh mẽ nội dung theo hướng tinh gọn, thiết thực; rà soát và lược bỏ các phần lý thuyết quá trừu tượng; đồng thời, linh hoạt hóa các cụm chuyên đề theo định hướng nghề nghiệp của từng trường.

Thứ hai, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phải trở thành công cụ cốt lõi để cá nhân hóa lộ trình học tập, hỗ trợ giáo viên trong công tác soạn giảng và trực quan hóa các mô hình toán học phức tạp. Thứ ba, đẩy mạnh chiến lược dạy học song ngữ (CLIL) nhằm chuẩn hóa tư duy quốc tế và khai thác kho tài nguyên tri thức toàn cầu, giúp học sinh sẵn sàng hội nhập.

“Trong kỷ nguyên số, môn Toán không thể đứng ngoài cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Có thể sử dụng các phần mềm AI để phân tích lỗ hổng kiến thức của từng học sinh; từ đó đưa ra bài tập rèn luyện phù hợp, giúp giáo viên không mất quá nhiều thời gian bổ trợ đại trà.

Khuyến khích học sinh dùng AI như một công cụ hỗ trợ tư duy, giải đáp các bước biến đổi trung gian, để các em tập trung vào việc hình thành ý tưởng và chiến lược giải quyết vấn đề. AI cũng có thể giúp tạo ra các mô hình đồ họa 3D, mô phỏng các hàm số phức tạp một cách nhanh chóng, giúp tiết học sinh động, dễ hiểu hơn”, thầy Vũ Ngọc Hòa đề xuất cụ thể ứng dụng AI trong dạy học Toán.