Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3 - 5 tuổi: Đầu tư chiến lược cho tương lai

Theo Giáo dục thời đại - Giai đoạn 3 - 5 tuổi có ý nghĩa quyết định đối với sự hình thành nhân cách, nhận thức, kỹ năng xã hội của trẻ.

Trẻ em học tại Trường Mầm non Vinh Tiền (xã Long Cốc, Phú Thọ). Ảnh: NVCC

Phổ cập giáo dục mầm non ở lứa tuổi này vì vậy được xem là đầu tư chiến lược cho tương lai, song cần những giải pháp căn cơ để triển khai hiệu quả trên thực tế.

Thuận lợi, thách thức trước cơ hội lớn

Bà Trần Thị Hồng Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Vinh Tiền (xã Long Cốc, Phú Thọ), nhận định Nghị quyết 218/2025/QH15 mở ra cơ hội phát triển toàn diện cho giáo dục mầm non; khẳng định tính cấp thiết bảo đảm công bằng, chất lượng trong chăm sóc, giáo dục trẻ 3 - 5 tuổi. Đây là “giai đoạn vàng” trẻ hình thành, phát triển nhân cách, ngôn ngữ, nhận thức, các kỹ năng xã hội.

Việc trẻ em ở mọi vùng miền, từ khu vực thuận lợi đến khó khăn, được tiếp cận giáo dục mầm non sớm là nền tảng vững chắc cho giáo dục tiểu học và các cấp học sau này. Với cơ sở giáo dục, triển khai phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi mở ra cơ hội được đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đội ngũ; giáo viên, học sinh được tiếp cận các chương trình, phương pháp giáo dục tiên tiến, qua đó góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ.

Từ thực tiễn nhà trường, bà Trần Thị Hồng Hương nhận thấy thuận lợi trong triển khai từ sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cấp trên, sự ủng hộ của cha mẹ học sinh và cộng đồng; đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt huyết, tận tâm với công việc. Hiện, 100% trẻ tại Trường Mầm non Vinh Tiền được học 2 buổi/ngày và được ăn bán trú đầy đủ. Bên cạnh đó, đa số phụ huynh luôn quan tâm, ủng hộ, tích cực tham gia vào các hoạt động chung của nhà trường.

Bên cạnh thuận lợi, khó khăn, thách thức lớn nhất hiện nay với nhà trường là điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế, thiếu phòng học. Một số phòng học xuống cấp, chưa bảo đảm diện tích theo quy định. Công trình vệ sinh chưa đáp ứng yêu cầu. Trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi chưa đồng bộ, đặc biệt đối với các lớp mẫu giáo 3 tuổi và 4 tuổi.

Ngoài ra, năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên chưa đồng đều. Một số giáo viên còn hạn chế trong ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động chuyên môn; chưa thật sự mạnh dạn, tự tin khi tiếp cận và triển khai các phương pháp mới trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ.

Tại Lâm Đồng, bà Hoàng Thị Hoa - Trưởng phòng Giáo dục Mầm non, Sở GD&ĐT cho biết, phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi được thực hiện từ năm 2010, tác động lớn đối với sự phát triển giáo dục mầm non của tỉnh. Trên cơ sở đó, mở rộng phổ cập cho trẻ 3 - 5 tuổi là xu hướng tất yếu, đáp ứng nhu cầu phát triển toàn diện của trẻ và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Nghị định số 277/2025/NĐ-CP của Chính phủ xác định rõ trách nhiệm của các địa phương trong bảo đảm mọi trẻ em trong độ tuổi đều được đến trường. Những năm qua, giáo dục mầm non Lâm Đồng đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Mạng lưới trường mầm non được mở rộng khá đồng đều với các cơ sở công lập và tư thục phân bố từ trung tâm đến các xã, phường ngoại thành.

Đặc biệt, tỷ lệ trẻ em 5 tuổi đi học đạt trên 99%, có địa phương đạt 100%. Tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia tăng 40,37% so với năm 2010, đặc biệt tại các khu vực đô thị. Đội ngũ giáo viên mầm non không ngừng được củng cố, phát triển. Phần lớn giáo viên đã đạt chuẩn trình độ đào tạo theo quy định. Cơ sở vật chất các trường mầm non được quan tâm đầu tư.

Tuy nhiên, Lâm Đồng là tỉnh có địa hình đồi núi phức tạp, dân cư phân bố rải rác, nhiều vùng xa cách trung tâm. Nhiều xã vùng sâu, xa điều kiện đi lại và kinh tế khó khăn, đặc biệt tại nơi đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tập trung ở các vùng núi cao.

Mặc dù, tỷ lệ trẻ em 5 tuổi đi học đạt khá cao, tuy nhiên tỷ lệ trẻ mẫu giáo dưới 5 tuổi đến trường còn thấp, đặc biệt ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khoảng cách về cơ sở vật chất giữa khu vực đô thị và nông thôn, vùng sâu, xa còn đáng kể. Tình trạng thiếu giáo viên mầm non ở vùng sâu, xa, dân tộc vẫn là bài toán khó. Ngân sách địa phương còn hạn chế, chưa đáp ứng đủ nhu cầu đầu tư phát triển…

Khẳng định ý nghĩa quan trọng của chủ trương phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3 - 5 tuổi, ông Châu Văn Hải - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội (Đốc Binh Kiều, Đồng Tháp) cho rằng, đây là cơ hội quan trọng giúp địa phương huy động trẻ ở lứa tuổi này ra lớp.

Khi thực hiện phổ cập, trẻ được thụ hưởng nhiều quyền lợi thiết thực, như điều kiện trường lớp khang trang hơn; trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi phục vụ hoạt động học tập và vui chơi đầy đủ hơn, qua đó góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần. Đồng thời, phụ huynh nhận thức rõ hơn lợi ích của việc cho con em đến trường, chủ động phối hợp với nhà trường, góp phần nâng cao tỷ lệ huy động trẻ ra lớp, bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu đề ra.

Theo ông Châu Văn Hải, quá trình triển khai phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi tại địa phương có nhiều thuận lợi. Trước hết là sự quan tâm của Nhà nước thông qua các chính sách miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập và ăn trưa cho trẻ. Cơ sở vật chất các trường mầm non từng bước được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động trẻ ra lớp.

Bên cạnh đó, nhận thức phụ huynh về vai trò, ý nghĩa của giáo dục mầm non ngày càng được nâng cao, với mong muốn con em được học tập trong môi trường an toàn, chất lượng. Mặc dù vậy, địa phương vẫn đối mặt với không ít khó khăn như sự chênh lệch về điều kiện học tập giữa các nhóm trẻ, việc duy trì tỷ lệ chuyên cần còn gặp trở ngại; đồng thời, đội ngũ giáo viên chưa được bồi dưỡng thường xuyên, đầy đủ về chuyên môn, nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu của chương trình mới.

Ảnh: NVCC

Hoàn thiện cơ chế, đầu tư nguồn lực

Để triển khai phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi đạt hiệu quả, ông Châu Văn Hải đề xuất cần tiếp tục tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, cải tạo, nâng cấp trường lớp; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhằm nâng cao sự đồng thuận và phối hợp của phụ huynh; xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, an toàn, hấp dẫn đối với trẻ. Cùng với đó, ông Hải kiến nghị mở thêm các lớp bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ trực tiếp cho giáo viên, qua đó từng bước nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em trên địa bàn.

Bà Hoàng Thị Hoa thông tin, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi tại tỉnh Lâm Đồng là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Với các giải pháp toàn diện, phù hợp đặc thù địa phương như: Phát triển mạng lưới trường, lớp hợp lý; đầu tư cơ sở vật chất đạt chuẩn; xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, bảo đảm chất lượng; nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục; tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước và phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể, tỉnh hoàn toàn có cơ sở để hoàn thành mục tiêu phổ cập, qua đó góp phần phát triển giáo dục toàn diện và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Đáng chú ý, địa phương đã rà soát, điều chỉnh quy hoạch mạng lưới trường, lớp theo hướng tập trung và phân tán hợp lý; xây dựng trường trung tâm xã gắn với các điểm trường lẻ, lớp ghép tại thôn, buôn xa, ưu tiên các xã đặc biệt khó khăn; khuyến khích phát triển hệ thống trường tư thục chất lượng cao tại các phường trung tâm. Ngành Giáo dục tham mưu tăng ngân sách đầu tư cho giáo dục mầm non, thực hiện phân bổ ngân sách trực tiếp từ tỉnh đến xã, phường, ưu tiên cho các xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn.

UBND tỉnh thống nhất phân cấp, ủy quyền cho sở GD&ĐT tuyển dụng giáo viên trên phạm vi toàn tỉnh; bảo đảm tuyển dụng hết chỉ tiêu biên chế giáo viên mầm non, nhất là ở vùng khó khăn; ưu tiên tuyển dụng con em đồng bào dân tộc thiểu số am hiểu văn hóa địa phương; ký hợp đồng giáo viên để giảm áp lực thiếu hụt nhân lực. Sở GD&ĐT chủ động điều động, luân chuyển giáo viên linh hoạt, bảo đảm đủ giáo viên đứng lớp.

Chia sẻ giải pháp của cơ sở giáo dục, bà Trần Thị Hồng Hương cho biết, Trường Mầm non Vinh Tiền chủ động tham mưu cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương quan tâm đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất. Đồng thời, huy động sự ủng hộ của cha mẹ học sinh và cộng đồng trong sửa chữa trường lớp, mua sắm trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi, bảo đảm điều kiện vui chơi, học tập cho trẻ. Nhà trường cũng sẽ xây dựng kế hoạch cụ thể, tạo điều kiện để giáo viên tham gia các lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

“Chúng tôi mong các cấp quản lý sớm xây dựng lộ trình kiên cố hóa trường lớp, tiến tới loại bỏ hoàn toàn các phòng học bán kiên cố; đồng thời bố trí kinh phí để mua sắm, thay thế đồ dùng, đồ chơi và thiết bị dạy học hiện đại, phù hợp với Chương trình giáo dục mầm non mới. Đối với đội ngũ, nhà trường đề nghị tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp giáo dục tiên tiến cho giáo viên, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng phổ cập”, bà Trần Thị Hồng Hương bày tỏ.