Học sinh dùng AI “làm bài”, giáo viên phải thay đổi cách đánh giá

Theo Nhân lực Nhân tài Việt - Sự phổ biến của trí tuệ nhân tạo trong học tập đang làm thay đổi sâu sắc cách dạy và kiểm tra đánh giá. Khi học sinh có thể sử dụng AI để hoàn thành bài tập, giáo viên buộc phải điều chỉnh phương pháp nếu không muốn tụt lại trong môi trường giáo dục số.

Sự xuất hiện ngày càng sâu của trí tuệ nhân tạo trong lớp học đang tạo ra bước chuyển lớn trong hoạt động dạy học, đặc biệt là ở khâu kiểm tra, đánh giá.

Không chỉ hỗ trợ soạn bài, tạo đề hay chấm điểm, AI còn giúp giáo viên tiết kiệm đáng kể thời gian cho các công việc kỹ thuật. Nhiều nhiệm vụ trước đây mất hàng giờ nay có thể hoàn thành trong thời gian ngắn, mở ra cơ hội để giáo viên tập trung hơn vào giảng dạy và tương tác với học sinh.

Tuy nhiên, chính sự thuận tiện này cũng đặt ra thách thức mới. Khi học sinh có thể sử dụng AI để viết bài, chỉnh sửa nội dung hoặc hoàn thiện sản phẩm học tập với độ “trơn tru” cao, việc phân biệt giữa năng lực thật và sản phẩm có hỗ trợ công nghệ trở nên khó khăn hơn.

Thực tế cho thấy, nhiều bài làm có dấu hiệu “giống AI” như văn phong quá mượt, lập luận khuôn mẫu, thiếu trải nghiệm cá nhân hoặc sử dụng thuật ngữ vượt quá trình độ. Trong khi đó, các công cụ phát hiện nội dung do AI tạo ra chưa đạt độ chính xác tuyệt đối, khiến việc kiểm soát càng trở nên phức tạp.

Trước bối cảnh này, đổi mới cách đánh giá trở thành yêu cầu cấp thiết. Thay vì phụ thuộc vào bài tập viết truyền thống, nhiều cơ sở giáo dục chuyển sang đánh giá theo hướng toàn diện hơn, chú trọng quá trình học tập, sản phẩm thực hành, dự án và khả năng vận dụng kiến thức.

Song song với đó, việc hướng dẫn học sinh sử dụng AI đúng cách cũng được đặt ra như một nội dung quan trọng. Thay vì cấm đoán, giáo viên đóng vai trò định hướng, giúp học sinh biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, không phải “làm thay”.

Giáo viên bộ môn Tin học hướng dẫn học sinh sử dụng câu lệnh AI trong một tiết học.

Ở góc độ rộng hơn, AI đang làm thay đổi vai trò của giáo viên trong lớp học. Từ vị trí chủ yếu truyền đạt kiến thức, giáo viên dần chuyển sang vai trò thiết kế hoạt động học tập, dẫn dắt tư duy và kiểm soát chất lượng thông tin.

Nhiều ý kiến cho rằng AI có thể thay thế các thao tác kỹ thuật, nhưng không thể thay thế chức năng giáo dục cốt lõi như định hướng, truyền cảm hứng và phát triển năng lực người học. Trong bối cảnh mới, giáo viên được kỳ vọng trở thành người tổ chức, huấn luyện tư duy và hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học tập.

Khảo sát thực tế cho thấy, việc ứng dụng AI trong dạy học đang được đón nhận rộng rãi, với tỷ lệ lớn giáo viên đã sử dụng công cụ này trong giảng dạy và đánh giá. AI không chỉ giúp tối ưu hóa thời gian mà còn mở ra nhiều hình thức dạy học trực quan, linh hoạt hơn.

Dù vậy, giới chuyên gia cũng cảnh báo, AI có thể trở thành “con dao hai lưỡi” nếu không được kiểm soát phù hợp. Việc lạm dụng công nghệ có thể làm giảm năng lực tự học và tư duy độc lập của học sinh.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là biết sử dụng AI, mà còn là quản trị cách sử dụng AI trong giáo dục. Sự thay đổi không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để thích ứng với môi trường học tập đang chuyển đổi nhanh chóng.

Giáo viên cần thay đổi gì trong thời đại AI?
Chuyển từ kiểm tra sản phẩm sang đánh giá quá trình học
Tăng cường bài tập dự án, thực hành, sáng tạo
Hướng dẫn học sinh đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin AI
Sử dụng AI như trợ lý, không thay thế vai trò dạy học
Đảm bảo cân bằng giữa công nghệ và năng lực tư duy độc lập