Đổi mới dạy - học Giáo dục Quốc phòng - an ninh: Xây dựng bản lĩnh thế hệ trẻ

Nhận diện những thách thức

Nằm cách khu vực biên giới khoảng 40km, ông Đỗ Quỳnh Anh – Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vị Xuyên (Vị Xuyên, Tuyên Quang) cho biết, nhà trường thực hiện nghiêm túc chương trình Giáo dục quốc phòng và an ninh theo quy định của Bộ GD&ĐT. Đội ngũ giáo viên cơ bản đạt chuẩn, có tinh thần trách nhiệm; học sinh có ý thức kỷ luật tương đối tốt, đặc biệt trong các nội dung điều lệnh, đội ngũ.

Theo ông Quỳnh Anh, Giáo dục quốc phòng và an ninh không chỉ là những giờ tập đội ngũ hay thực hành tháo lắp súng trên sân trường, mà còn là môn học mang tính chiến lược. Thông qua môn học, học sinh hiểu rõ hơn về chủ quyền lãnh thổ, biên giới, biển đảo của đất nước; nhận diện các âm mưu “diễn biến hòa bình” và phương thức chống phá của các thế lực thù địch; từ đó bồi đắp niềm tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ Tổ quốc như một nghĩa vụ thiêng liêng.

“Môn học đưa học sinh vào môi trường có tính kỷ luật. Việc tuân thủ giờ giấc, điều lệnh và quy định giúp các em từ bỏ thói quen tùy tiện, rèn luyện lối sống ngăn nắp, gọn gàng; hình thành tác phong nhanh nhẹn, dứt khoát. Bên cạnh đó, học sinh còn được trang bị những kỹ năng thực tiễn như băng bó, cầm máu, sơ cứu người bị nạn; cách xử lý khi gặp hỏa hoạn, thiên tai hoặc các tình huống khẩn cấp…”, ông Quỳnh Anh cho biết.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Kỳ Nam – Hiệu trưởng Trường THPT Hoài Đức B (An Khánh, Hà Nội) nhận định, trong những năm qua, công tác dạy và học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Học sinh từng bước nhận thức rõ hơn vai trò của môn học trong rèn luyện tính kỷ luật; hoạt động dạy học dần đi vào nền nếp, không còn bị coi là “môn phụ”.

Tuy nhiên, theo ông Nam, môn học vẫn đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi đổi mới cả về phương pháp và cách thức tổ chức giảng dạy. Một số bài giảng còn nặng về số liệu và văn bản pháp quy, thiếu cập nhật về các loại hình chiến tranh hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các hoạt động mô phỏng, diễn tập còn hạn chế, khiến mức độ hứng thú của học sinh chưa cao.

Ông Lê Văn Thuyết – Hiệu trưởng Trường THPT Gia Viễn C (Tây Hoa Lư, Ninh Bình) cũng cho rằng, nội dung lý thuyết của môn học đôi khi còn khô khan so với tâm lý học sinh. Cơ sở vật chất, mô hình học cụ dù đã được đầu tư nhưng vẫn chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ quân sự hiện đại. Phần lớn học sinh mới chú trọng các nội dung thực hành như ngắm bắn, đội ngũ, trong khi chưa thực sự thẩm thấu được giá trị nhân văn và trách nhiệm công dân ẩn sau mỗi bài học.

“Nhiều cơ sở giáo dục vẫn thiếu trang thiết bị, mô hình học cụ hiện đại. Việc thiếu sân bãi tập luyện đạt chuẩn khiến các giờ học thực hành khó đạt hiệu quả như mong muốn. Bên cạnh đó, một bộ phận học sinh vẫn có tâm lý học để lấy chứng chỉ, dẫn đến thái độ hời hợt, chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, ông Thuyết chia sẻ.

Cần giải pháp toàn diện

Về giải pháp, ông Lê Văn Thuyết – Hiệu trưởng Trường THPT Gia Viễn C cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cần đổi mới nội dung giảng dạy. Các bài học cần cập nhật những vấn đề an ninh phi truyền thống như an ninh mạng, chủ quyền biển đảo trong tình hình mới; đồng thời tăng cường ứng dụng phần mềm mô phỏng, clip 3D về lịch sử quân sự hoặc các trận đánh kinh điển nhằm nâng cao tính trực quan, sinh động.

Từ thực tiễn đơn vị, ông Đoàn Minh Châu – Hiệu trưởng Trường THPT Xuân Phương (Xuân Phương, Hà Nội) nêu quan điểm, thay vì chỉ thuyết giảng, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh thuyết trình về truyền thống quân sự của địa phương để bồi đắp tình yêu quê hương. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh học tập qua trải nghiệm thông qua các tiết học thực địa, giao lưu với các đơn vị quân đội đóng quân trên địa bàn.

Theo ông Châu, việc đưa thiết bị mô phỏng, công nghệ thực tế ảo (VR) vào giảng dạy có thể tạo bước đột phá trong dạy học. Thay vì chỉ quan sát hình ảnh trong sách, học sinh có thể trải nghiệm cảm giác ngắm bắn qua kính VR hoặc tham gia các kịch bản diễn tập phòng thủ dân sự trên phần mềm máy tính. Đồng thời, nên tăng cường các hoạt động tham quan bảo tàng quân sự, đơn vị quân đội để học sinh có cái nhìn trực quan hơn về đời sống bộ đội.

“Mục tiêu cao nhất của Giáo dục quốc phòng và an ninh là xây dựng ‘thế trận lòng dân’ vững chắc ngay từ ghế nhà trường. Khi người học hiểu rõ giá trị của hòa bình và những thách thức mà đất nước đang đối mặt, các em sẽ hình thành ý thức tự giác; tỉnh táo trước những thông tin xấu độc của các thế lực thù địch; rèn luyện lối sống ngăn nắp, có trách nhiệm với cộng đồng”, ông Châu chia sẻ.

Từ thực tế địa phương, ông Đỗ Quỳnh Anh – Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vị Xuyên cho rằng, các nhà trường cần tăng cường giáo dục truyền thống thông qua hoạt động tham quan nghĩa trang liệt sĩ, di tích lịch sử tại địa phương; lồng ghép giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp; đồng thời đưa nội dung về an ninh mạng, phòng chống “diễn biến hòa bình”, nhận diện thông tin sai lệch vào bài giảng.

Về đội ngũ, cần tạo điều kiện để giáo viên tham gia các khóa tập huấn chuyên môn; bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ và thiết kế bài giảng số. Bên cạnh đó, các trường có thể tổ chức hội thao quốc phòng cấp trường sôi nổi, biến các nội dung kỹ năng quân sự thành hoạt động thi đua, vận động hấp dẫn. Việc lồng ghép câu chuyện về các anh hùng tại địa phương cũng góp phần bồi đắp lòng tự hào dân tộc, giúp học sinh nhận thức rằng: “Bảo vệ Tổ quốc bắt đầu từ việc giữ gìn kỷ cương trường lớp”.