Dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường: Bước chuyển quản lý

Theo Giáo dục thời đại - Dự thảo sửa đổi quy định về dạy thêm, học thêm có quy định yêu cầu giáo viên báo cáo mối quan hệ với chủ thể đăng ký kinh doanh dạy thêm.

Hoạt động học tập tại Trường THPT Hương Vinh (TP Huế). Ảnh: NTCC

Đây là điểm mới đáng chú ý, giúp minh bạch hóa hoạt động dạy thêm, phòng ngừa lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc người thân để chi phối hoạt động dạy thêm.
Xử lý “điểm nghẽn” với chính sách “mềm”
Khẳng định tính khả thi của quy định này, ông Võ Tấn Phát - Hiệu trưởng Trường THPT Vĩnh Long (tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, quy định không làm phát sinh thủ tục hành chính, nhưng lại giúp hiệu trưởng kiểm soát, quản lý chặt hơn giáo viên tham gia dạy thêm ngoài nhà trường. Học sinh, phụ huynh và xã hội cũng có thể giám sát tốt hơn hoạt động dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường, giảm bớt tiêu cực, xung đột lợi ích có thể xảy ra do mối quan hệ giữa chủ cơ sở và giáo viên tham gia dạy thêm tại cơ sở đó.
Ngoài sửa đổi này, ông Võ Tấn Phát cho biết, dự thảo Thông tư bãi bỏ trách nhiệm của UBND cấp huyện và phòng GD&ĐT, quy định trách nhiệm của UBND cấp xã và cấp tỉnh, nhằm phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, tăng cường trách nhiệm của sở GD&ĐT trong tổ chức thanh tra, kiểm tra, công khai số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý các kiến nghị, phản ánh liên quan đến hoạt động dạy thêm, học thêm. Những sửa đổi sẽ giúp xử lý được “điểm nghẽn” của quản lý dạy thêm, học thêm hiện nay.
Ông Nguyễn Ngọc Hiền - Hiệu trưởng Trường THPT Hương Vinh (TP Huế) cũng nhận định, yêu cầu làm rõ mối liên hệ giữa giáo viên và cơ sở dạy thêm phù hợp với tinh thần phòng, chống xung đột lợi ích trong Luật Phòng, chống tham nhũng và Luật Nhà giáo. Thực tiễn cho thấy, nhiều hình thức “đứng tên hộ”, “người thân đứng tên” cơ sở dạy thêm đã làm cho công tác quản lý trước đây gặp nhiều khó khăn. Yêu cầu báo cáo mối quan hệ giúp nhận diện đúng bản chất hoạt động, thay vì chỉ nhìn vào giấy phép kinh doanh.
“Dự thảo khẳng định rõ, việc báo cáo không phải là thủ tục xin phép, không thay thế giấy phép kinh doanh và không phát sinh điều kiện hành nghề mới cho giáo viên, nên về mặt thiết kế chính sách là tương đối mềm dẻo. Tuy nhiên, tính khả thi trên thực tế phụ thuộc lớn vào cách tổ chức thực hiện ở từng nhà trường và địa phương. Nếu vận dụng máy móc hoặc thiếu hướng dẫn thống nhất, quy định này dễ gây tâm lý e ngại cho giáo viên”, ông Nguyễn Ngọc Hiền lưu ý.
Bên cạnh điểm mới nói trên, nhìn tổng thể, ông Nguyễn Ngọc Hiền cho rằng, dự thảo lần này có nhiều điểm tiến bộ và tiệm cận thực tiễn hơn so với các quy định trước. Cụ thể, chuyển mạnh từ “cấm đoán hình thức” sang “quản lý xung đột lợi ích và hành vi trục lợi”, đúng với những vấn đề cốt lõi lâu nay của dạy thêm, học thêm.
Dự thảo làm rõ ranh giới giữa hoạt động giáo dục tăng cường trong nhà trường và dạy thêm ngoài nhà trường, tránh tình trạng “đánh đồng” như trước đây. Tăng cường vai trò giám sát của xã hội thông qua công khai thông tin, đường dây nóng, trách nhiệm của chính quyền cấp xã và nhà trường.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Ngọc Hiền cũng chỉ ra còn một số “điểm nghẽn” chưa thể giải quyết triệt để chỉ bằng Thông tư, như: Áp lực thi cử, tuyển sinh và chương trình học nặng; thu nhập giáo viên chưa tương xứng, dẫn đến nhu cầu dạy thêm còn cao; sự thống nhất trong công tác thanh tra, kiểm tra ở cơ sở còn chưa đồng đều. Do đó, Thông tư này là điều kiện cần, nhưng để giải quyết tận gốc, vẫn cần các giải pháp đồng bộ khác.

Ảnh minh họa INT.

Minh bạch là mục tiêu
Để quy định yêu cầu giáo viên báo cáo mối quan hệ với chủ thể đăng ký kinh doanh dạy thêm thực sự minh bạch nhưng không tạo thêm gánh nặng thủ tục hay tâm lý e ngại cho giáo viên, theo ông Võ Tấn Phát, cần thực hiện tốt một số điều sau đây:
Thứ nhất, chủ cơ sở dạy thêm phải thực hiện nghiêm công khai, minh bạch trên cổng thông tin điện tử, hoặc niêm yết tại nơi cơ sở dạy thêm đặt trụ sở thông tin về môn học tổ chức dạy thêm, học thêm với từng khối lớp; công khai địa điểm, thời gian, hình thức tổ chức dạy thêm, học thêm và danh sách người dạy thêm, mức thu tiền học thêm đối với từng môn học.
Thứ hai, hiệu trưởng các trường thực hiện tốt công tác tuyên truyền, quán triệt quy định về dạy thêm, học thêm, đặc biệt là các quy định mới đến giáo viên, học sinh và phụ huynh. Từ đó, giáo viên hiểu rõ quy định để thực hiện đúng; học sinh và phụ huynh học sinh hiểu rõ quy định biết, kịp thời phản ánh tới nhà trường các sai phạm, tiêu cực xảy ra.
Nhìn chung, những sửa đổi trong dự thảo sửa đổi Thông tư quy định về dạy thêm, học thêm là phù hợp với thực tiễn, khắc phục được những điểm hở trong việc giám sát và quản lý hoạt động dạy thêm, học thêm.
Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Ngọc Hiền lưu ý trước hết việc xác định đúng bản chất của “báo cáo” mối quan hệ. Cần quán triệt rõ trong chỉ đạo và triển khai: Đây là cơ chế minh bạch thông tin để phòng ngừa rủi ro, không phải công cụ để “xét duyệt”, “cho - không cho” giáo viên dạy thêm. Hiệu trưởng chỉ thực hiện theo dõi, quản lý và phối hợp kiểm tra, không tùy tiện đặt thêm yêu cầu ngoài Thông tư.
Cùng đó, đơn giản hóa hình thức báo cáo. Chỉ nên sử dụng một mẫu thống nhất, kê khai một lần và cập nhật khi có thay đổi, tránh yêu cầu báo cáo nhiều cấp, nhiều biểu mẫu khác nhau. Ưu tiên hình thức điện tử hoặc tích hợp vào hệ thống quản lý nội bộ của nhà trường để giảm thủ tục giấy tờ.
Cuối cùng, cần bảo đảm tâm lý an toàn cho giáo viên. Thông tin báo cáo cần được quản lý đúng mục đích, tránh để giáo viên lo ngại bị soi xét đời sống cá nhân hay quan hệ gia đình. Chỉ xử lý trách nhiệm khi có hành vi thực tế gây xung đột lợi ích, đúng như dự thảo đã nhấn mạnh: Căn cứ vào hành vi, không chỉ căn cứ vào mối quan hệ.
Từ thực tiễn quản lý nhà trường, ông Nguyễn Ngọc Hiền đề xuất thêm hướng dẫn cụ thể về khái niệm “mối quan hệ”. Ví dụ, quan hệ vợ/chồng, cha/con, mẹ/con, anh/chị/em ruột, … để tránh cách hiểu quá rộng hoặc suy diễn. Đồng thời, có cơ chế bảo vệ người báo cáo trung thực; tránh tình trạng giáo viên kê khai đầy đủ nhưng lại trở thành đối tượng bị soi xét, phản ánh cảm tính.
Tăng vai trò hỗ trợ của nhà trường, không chỉ kiểm tra, giám sát mà còn tư vấn cho giáo viên về những giới hạn pháp lý khi tham gia dạy thêm. Cần đánh giá định kỳ tác động của Thông tư. Sau 1-2 năm thực hiện, nên có tổng kết, lấy ý kiến cơ sở để tiếp tục điều chỉnh cho phù hợp.
Cơ bản đồng tình với các sửa đổi trong dự thảo Thông tư, ông Nguyễn Văn Hùng - Hiệu trưởng Trường THPT Minh Đài (tỉnh Phú Thọ) cho rằng việc giao hiệu trưởng chịu trách nhiệm về thời lượng dạy thêm là phù hợp.
Bên cạnh đó, Thông tư cần quy định rõ ràng về điều kiện cơ sở vật chất, không gian học tập và vui chơi tại các trung tâm dạy thêm. Thực tế hiện nay, một số trung tâm chỉ tận dụng nhà ở, sân bãi của người dân hoặc cải tạo từ quán ăn, gian hàng, không bảo đảm không gian cho người học. Vì vậy, cần nghiêm cấm các cơ sở dạy thêm không đủ điều kiện hoạt động, đặc biệt về cơ sở vật chất, diện tích và môi trường học tập.
Dự thảo sửa đổi quy định về dạy thêm, học thêm của Bộ GD&ĐT cho thấy nỗ lực rõ rệt trong việc điều chỉnh cách quản lý hoạt động này theo hướng minh bạch, thực chất và phù hợp pháp luật hiện hành. Vấn đề quan trọng nhất còn lại là tổ chức thực hiện thế nào để vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, tạo được sự đồng thuận của đội ngũ giáo viên và xã hội”, ông Nguyễn Ngọc Hiền đánh giá.