Chọn môn học: Phù hợp năng lực và định hướng nghề nghiệp

Thông tấn xã Việt Nam - Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, học sinh lớp 10 phải đăng ký các môn tự chọn, ngoài 8 môn học bắt buộc. Tuy nhiên, thực tế ở Nghệ An đã cho thấy, nhiều trường hợp học sinh nhận ra sự không phù hợp sau khi nhập học, dẫn đến việc phải xin chuyển lớp, chuyển khối sau một hoặc thậm chí nhiều học kỳ. Dù được đánh giá là bước tiến quan trọng song những bất cập này gây khó khăn cho việc định hướng nghề nghiệp và xét tuyển đại học sau này của học sinh.

Lỡ cơ hội vì lựa chọn môn chưa phù hợp

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 ở cấp Trung học phổ thông quy định 8 môn học bắt buộc, gồm: Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục Quốc phòng và An ninh, Hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp, Giáo dục địa phương. Ngoài ra, học sinh chọn 4 môn học lựa chọn trong số các môn: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học, Công nghệ, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Âm nhạc, Mĩ thuật. Để giúp học sinh có lựa chọn phù hợp, trước khi sắp xếp lớp, các trường học ở Nghệ An đều tổ chức buổi tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Tuy nhiên, thường sau năm lớp 10, vẫn có khá nhiều học sinh xin chuyển lớp, chuyển khối do thấy không phù hợp.

Tại Trường Trung học phổ thông Diễn Châu 4, xã Hải Châu đầu năm học này, có gần 10 học sinh xin chuyển lớp, trong đó, không ít trường hợp chuyển từ khối xã hội sang khối tự nhiên hoặc ngược lại.

Em Phạm Xuân Trường đang học lớp 11A10 với các tổ hợp môn theo định hướng phát triển khoa học xã hội. Vì nhận thấy nhu cầu của bản thân theo các khối Khoa học tự nhiên nên đầu năm học này, Trường đã viết đơn xin chuyển lớp và chấp nhận phải tự học để thi kiểm tra đánh giá lại năng lực một số môn em chưa được học ở lớp 10.

Cô giáo Đậu Thị Thu Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Diễn Châu 4 cho biết, học sinh muốn chuyển lớp đều được nhà trường đều tạo điều kiện để có thể phát huy năng lực của mình. Tuy nhiên, sẽ có những học sinh gặp khó khăn vì một số môn tự chọn các em phải học lại từ đầu vì phân môn giữa các khối lớp có sự khác biệt. Trong khi đó, nhà trường không đủ giáo viên để bồi dưỡng, phụ đạo thêm cho học sinh, phần lớn các em phải tự học hoặc học thêm ở ngoài.

Với hơn 26 điểm, Đặng Ngọc Anh là học sinh có điểm đầu vào lớp 10 khá cao tại Trường Trung học phổ thông Diễn Châu 3. Ban đầu, Ngọc Anh chọn lớp định hướng khối D/D1 với các môn tự chọn như Địa lý, Kinh tế pháp luật, Vật lý và Sinh học. Dù có lợi thế về các môn tự nhiên, nữ sinh sớm nhận ra mình "ngồi nhầm chỗ" vì các môn học quá thiên về xã hội, dẫn đến lo ngại về cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.

Quyết định chuyển sang lớp A1 (thiên về tự nhiên) giúp Ngọc Anh được học đúng năng lực chuyên sâu hơn, mở ra cơ hội xét tuyển đại học ở nhiều tổ hợp khối. Tuy nhiên, việc chuyển lớp đòi hỏi học sinh phải làm bài kiểm tra đánh giá kiến thức và chấp nhận học các môn mới như Hóa học và Tin học từ đầu.

Khó khăn lớn nhất và đáng tiếc nhất chính là việc học sinh bị mất cơ hội nghề nghiệp vì lựa chọn môn học không phù hợp. Với lợi thế về chứng chỉ ngoại ngữ và SAT, em Trần Nam Phong, học sinh lớp 11C6 Trường Trung học phổ thông Chuyên Phan Bội Châu có nguyện vọng vào ngành Y. Tuy nhiên, do học môn chuyên ngữ, các môn tự chọn của em thiên về xã hội (Địa lý, Kinh tế pháp luật...), theo quy định, nhiều trường y buộc phải có điểm nền đảm bảo chất lượng ở các môn Hóa học và Sinh học, đây lại là những môn nam sinh chưa từng học. Vì việc chuyển lớp là bất khả thi ở trường chuyên, em buộc phải từ bỏ ước mơ vào trường y.

Nhiều giáo viên cho rằng, việc tự chọn môn học đang dẫn đến sự mất cân đối nghiêm trọng trong đăng ký các môn Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội. Đáng lo ngại, nhiều năm gần đây, hơn 60% học sinh trên toàn tỉnh Nghệ An đăng ký môn tự chọn là môn Khoa học xã hội. Việc quá nhiều học sinh chọn khối xã hội có thể dẫn đến sự thiếu hụt nhân lực cho các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật. Số lượng trường xét tuyển các khối ngành xã hội đang giảm dần khiến nhiều học sinh gặp khó khăn khi đăng ký xét tuyển. Ngay khi học nghề, học sinh thiếu nền tảng các môn tự nhiên cũng gặp khó khăn trong quá trình học và làm việc.

Lý giải cho xu hướng này, các nhà quản lý giáo dục cho rằng, nhiều học sinh chọn khối xã hội vì cho rằng các môn này "dễ học, dễ thi, ít đòi hỏi tư duy phức tạp". Bên cạnh đó, tâm lý tránh né các ngành cơ khí, kỹ thuật vì e ngại công việc vất vả cũng là một yếu tố.

Điều chỉnh cơ cấu tổ hợp môn học

Trước những bất cập trên, giải pháp các nhà trường và ngành Giáo dục Nghệ An đang tập trung vào hai hướng: Cơ cấu lại tổ hợp môn học và tăng cường công tác định hướng nghề nghiệp.

Trong hai năm gần đây, nhiều trường Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh đã bắt đầu có định hướng tăng cường các lớp học, các tổ hợp môn thiên về Khoa học tự nhiên (Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tin học) thay vì tập trung vào các khối xã hội như trước đây.

Thầy giáo Phan Trọng Đông, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Diễn Châu 3 cho biết, cùng với công tác tuyên truyền, tư vấn định hướng nghề nghiệp để học sinh có cái nhìn xa hơn sau khi tốt nghiệp, nhà trường từng bước điều chỉnh về việc xếp lớp, cơ cấu lại các môn tự chọn để học sinh có nhiều cơ hội việc làm sau khi ra trường, trong đó, hướng điều chỉnh chính là tăng cường các tổ hợp thiên về tự nhiên.

Nhằm giúp học sinh không lựa chọn theo tâm lý nhất thời mà có cái nhìn dài hạn và thực tế về tương lai, ngay từ trước khi sắp xếp lớp 10, các trường học trên địa bàn Nghệ An đều tổ chức buổi tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.

Cô giáo Lưu Thanh Trà, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Thái Lão, xã Hưng Nguyên thông tin, nhà trường tăng cường tuyên truyền, tư vấn định hướng nghề nghiệp. Việc này nhằm giúp học sinh không chỉ chọn môn theo tiêu chí "dễ học, dễ thi" mà phải có cái nhìn xa hơn sau khi tốt nghiệp. Nhà trường tư vấn nhằm giúp học sinh vượt qua tâm lý e ngại theo đuổi những ngành kỹ thuật, kinh tế vì sợ công việc vất vả và nhiều áp lực, thay vào đó là lựa chọn theo nhu cầu thực tế của thị trường.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển kinh tế dựa trên các ngành kỹ thuật công nghệ cao nhưng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt trầm trọng đội ngũ nhân lực STEM (như AI, Bán dẫn, Khoa học dữ liệu, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) có trình độ và kỹ năng cao. Bên cạnh đó, khối ngành Sức khỏe luôn giữ vị trí quan trọng và cũng thiếu hụt nguồn nhân lực. Đây là nhóm ngành "khát" nhân lực nhất và được dự báo tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ.

Thầy giáo Cao Thanh Bảo, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hà Huy Tập phân tích, Trường Trung học phổ thông cần đóng vai trò then chốt trong việc khơi dậy đam mê và trang bị kiến thức nền tảng cho học sinh để đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao của đất nước. Vì vậy, nhà trường xây dựng một lộ trình định hướng nghề nghiệp sớm, toàn diện và chuyên sâu về kỹ thuật công nghệ, giúp tối thiểu 40% học sinh khối 12 chọn nguyện vọng 1 vào các ngành STEM/Công nghệ.

Nắm bắt xu hướng trên, việc các Trường Trung học phổ thông tăng cường lớp học khối Tự nhiên, Kỹ thuật là hoàn toàn phù hợp nhu cầu phát triển và cơ cấu kinh tế của Việt Nam. Học sinh có nền tảng vững chắc ở các môn Khoa học tự nhiên sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn khi xét tuyển vào đại học, đặc biệt là các ngành công nghệ và đảm bảo cơ hội việc làm ổn định, thu nhập cao trong tương lai./.