APAIE: Từ lễ kỷ niệm đến bước ngoặt thay đổi

Một khu vực đang trưởng thành

Đó là một kết thúc phù hợp cho một kỳ hội nghị phá kỷ lục. Hơn 3.000 đại biểu đến từ hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ đã tham dự Hội nghị và Triển lãm Giáo dục Quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAIE).

Không khí tại sự kiện tràn đầy năng lượng. Các thỏa thuận hợp tác được ký kết. Những mối quan hệ đối tác mới được hình thành. Trên hết, sự tự tin của khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong lĩnh vực giáo dục quốc tế ngày càng rõ rệt.

Tuy nhiên, khi nhìn lại những gì đã diễn ra trong suốt tuần lễ hội nghị, nhiều đại biểu cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng. Theo ông Trevor Goddard - Phó Giám đốc Quan hệ Đối tác Toàn cầu và Phát triển Kinh doanh của Đại học Federation (Australia), điều đáng suy ngẫm không chỉ là thành công của sự kiện, mà còn là bước tiếp theo.

“Nếu nền tảng khu vực đã mạnh mẽ như vậy, làm thế nào để chúng ta tiếp tục thúc đẩy nó phát triển hơn nữa?”, ông đặt vấn đề. Câu hỏi đó dường như trở thành sợi chỉ xuyên suốt nhiều phiên thảo luận tại APAIE 2026.

APAIE 2026 không thiếu bằng chứng cho thấy, khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã vươn lên trở thành một trong những trung tâm giáo dục toàn cầu. Với chủ đề “Quan hệ đối tác châu Á - Thái Bình Dương vì lợi ích toàn cầu”, hội nghị tập trung vào các vấn đề như khả năng tìm việc làm của sinh viên, phát triển kỹ năng và sự phù hợp của nguồn nhân lực với nhu cầu của thị trường lao động.

Thông điệp xuyên suốt là giáo dục quốc tế không còn được nhìn nhận đơn thuần như một hoạt động “xuất khẩu giáo dục”. Thay vào đó, giáo dục đang được định nghĩa lại như một quá trình hợp tác, xây dựng năng lực và thúc đẩy sự thịnh vượng chung. Cách tiếp cận này phản ánh sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa các trường đại học với ngành công nghiệp, chính phủ và các ưu tiên phát triển của khu vực.

GS Mohd Shafry Mohd Rahim - Hiệu trưởng Đại học Công nghệ Malaysia, đưa ra một minh chứng rõ ràng cho sức mạnh học thuật của khu vực. Theo ông, hiện có 609 trường đại học châu Á - Thái Bình Dương được xếp hạng trong bảng xếp hạng QS. Trong đó, 19 trường nằm trong top 50 toàn cầu và 54 trường thuộc top 200.

“Đây không phải là một hệ thống đang nổi lên. Đó là một khuôn khổ xuất sắc đã được thiết lập mang tính hệ thống”, ông nhấn mạnh. Những con số này cho thấy, khu vực không chỉ đang phát triển nhanh chóng về quy mô, mà còn đạt được vị thế đáng kể về chất lượng giáo dục và nghiên cứu.

Hệ sinh thái đổi mới đang hình thành

Tuy nhiên, sức mạnh của châu Á - Thái Bình Dương không chỉ nằm ở các trường đại học. Chủ tịch của APAIE cho biết, các dữ liệu toàn cầu về đổi mới sáng tạo cũng phản ánh sự vươn lên của khu vực. Báo cáo Hệ sinh thái Khởi nghiệp Toàn cầu năm 2025 cho thấy, 6 trong số 20 thành phố khởi nghiệp hàng đầu thế giới nằm tại châu Á.

Kết quả này được rút ra từ phân tích hơn 3,5 triệu công ty khởi nghiệp trên 290 hệ sinh thái đổi mới. Trong khi đó, Chỉ số Đổi mới Toàn cầu năm 2025 cho thấy, gần một nửa trong số 50 cụm khoa học và công nghệ hàng đầu thế giới nằm tại châu Á. Riêng Trung Quốc đã có tới 15 trung tâm trong danh sách này.

Những số liệu trên cho thấy, các trường đại học trong khu vực không hoạt động đơn lẻ. Họ đang nằm trong một hệ sinh thái rộng lớn hơn, nơi các nhà nghiên cứu, nhà phát minh, nhà đầu tư và các công ty nghiên cứu - phát triển cùng hợp tác để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Chính hệ sinh thái này đang giúp khu vực định hình lại vai trò của giáo dục quốc tế. Thay vì chờ đợi được “mời” tham gia vào các cuộc thảo luận toàn cầu, châu Á - Thái Bình Dương ngày càng chủ động định hình chương trình nghị sự của mình.

Một trong những phiên thảo luận đáng chú ý nhất tại hội nghị là Đối thoại Toàn cầu do GS Venky Shankararaman điều phối. Ông đặt ra một câu hỏi đơn giản cho toàn bộ khán phòng: “Một điều mà mỗi người trong phòng này có thể làm để thúc đẩy giáo dục quốc tế?”.

Các câu trả lời đến từ nhiều góc nhìn khác nhau: Đa dạng hóa, phát triển bền vững, tăng cường sự tương hỗ giữa các đối tác, xây dựng lòng tin, thúc đẩy học tập trải nghiệm và nâng cao tiếng nói ủng hộ giáo dục quốc tế.

Những khái niệm này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy của ngành. Giáo dục quốc tế ngày nay không chỉ dừng lại ở việc thu hút sinh viên quốc tế, mà còn liên quan đến cách các trường đại học tương tác với cộng đồng, doanh nghiệp và xã hội.

TS José Celso Freire Jnr. - Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục Quốc tế Brazil (FAUBAI) và Phó Hiệu trưởng Đại học UNESP, đưa ra một nhận định đáng chú ý: “Sự di chuyển chỉ đưa sinh viên đi, chứ không phải cơ hội”. Theo ông, mục tiêu của giáo dục quốc tế không nên chỉ là sự dịch chuyển của sinh viên giữa các quốc gia. Điều quan trọng hơn là sự lưu chuyển của kiến thức, năng lực và lòng tin theo nhiều hướng khác nhau.

Quan điểm này phản ánh một sự chuyển đổi lớn đang diễn ra trong ngành. Giáo dục quốc tế đang dần chuyển từ việc tập trung vào số lượng sinh viên sang việc tạo ra giá trị thực sự.

Từ việc đơn thuần tuyển sinh sang xây dựng quan hệ đối tác bền vững và từ trao đổi sinh viên sang chia sẻ ý tưởng và tri thức. Trong bối cảnh thế giới ngày càng phân mảnh về địa chính trị và kinh tế, nhiều diễn giả cho rằng, đây là thời điểm thích hợp để tái cân bằng mô hình di động toàn cầu.

Khoảng trống trong đối thoại

Dù vậy, một số đại biểu cũng chỉ ra rằng, các cuộc thảo luận tại APAIE vẫn còn một khoảng trống nhất định. Với hơn 260 diễn giả tham gia chương trình, phần lớn phiên thảo luận vẫn chủ yếu xoay quanh các nhà quản lý và chuyên gia giáo dục quốc tế.

Trong khi đó, sự hiện diện của các doanh nghiệp, nhà tuyển dụng, đại diện thành phố, nhà đầu tư hay cộng đồng địa phương vẫn còn tương đối hạn chế. Điều này phản ánh một mô hình quen thuộc của ngành giáo dục quốc tế, nơi các cuộc đối thoại thường diễn ra chủ yếu giữa các trường đại học.

Ông Naresh Gulati - Giám đốc điều hành Ascent One, đã nhắc nhở các đại biểu rằng giáo dục không chỉ là việc cấp bằng. “Giáo dục là sự chuyển đổi cuộc sống”, ông nói. Tuy nhiên, sự chuyển đổi đó không chỉ diễn ra trong khuôn viên trường đại học.

Nó diễn ra trong các thành phố nơi sinh viên sinh sống, trong các doanh nghiệp nơi họ làm việc, các cộng đồng nơi họ đóng góp. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng, các cuộc thảo luận về giáo dục quốc tế cần mở rộng hơn nữa để bao gồm những tiếng nói từ bên ngoài hệ thống giáo dục.

Bà Sara López Selga - Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục Quốc tế châu Âu, nhấn mạnh rằng giáo dục quốc tế cần quay trở lại với ý nghĩa cốt lõi của nó: Lợi ích công cộng. Theo bà, khi giáo dục được nhìn nhận như một lợi ích công cộng, các mối quan hệ đối tác vì lợi ích xã hội sẽ tự nhiên được hình thành.

Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc giáo dục phải liên tục chứng minh giá trị của mình đối với xã hội. “Giấy phép xã hội” của giáo dục không phải là điều mặc nhiên tồn tại. Nó cần được xây dựng và duy trì thông qua sự minh bạch, trách nhiệm và tác động thực tế đối với cộng đồng. Điều này đòi hỏi các trường đại học phải tham gia sâu hơn vào cuộc thảo luận công cộng, thay vì chỉ trao đổi với nhau trong diễn đàn chuyên môn.

Từ lý thuyết đến thực tế

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng cách tiếp cận này. Các cụm đổi mới sáng tạo, mức độ hội nhập kinh tế cao và sự năng động của nền kinh tế đang phát triển đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho giáo dục quốc tế.

Theo ông Trevor Goddard, nếu các trường đại học thực sự muốn trở thành một phần của hệ sinh thái này, họ cần chủ động mời gọi các đối tác khác tham gia vào quá trình định hình tương lai giáo dục.

Những đối tác đó có thể là thị trưởng các thành phố, phòng thương mại, hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức du lịch, nhà đầu tư mạo hiểm, lãnh đạo cộng đồng người di cư, doanh nhân, cựu sinh viên, tổ chức phi chính phủ hoặc các nhà hoạch định chính sách.

Điều quan trọng là họ không chỉ tham gia với tư cách nhà tài trợ hay khách mời danh dự, mà phải trở thành những người đồng thiết kế các giải pháp cho giáo dục quốc tế. Sự tham gia của họ có thể giúp ngành giáo dục hiểu rõ hơn cách xã hội nhìn nhận giá trị của giáo dục quốc tế, cũng như kỳ vọng mà cộng đồng đặt ra.

Những nhận định này không nhằm làm giảm đi các thành tựu mà APAIE đã đạt được. Ngược lại, chúng cho thấy hội nghị đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho những bước phát triển tiếp theo.

Trong suốt sự kiện, các đại biểu đã chứng kiến sự ra đời của nhiều liên minh chiến lược nhằm thúc đẩy nghiên cứu và học tập toàn cầu. Các mô hình hợp tác giữa trường đại học và cộng đồng cũng được giới thiệu như một cách để vừa tăng cường tác động địa phương vừa mở rộng hiểu biết toàn cầu. Quan trọng hơn, APAIE 2026 đã phản ánh một khu vực ngày càng tự tin vào năng lực học thuật và khả năng đổi mới sáng tạo của mình.

APAIE từ lâu đã được xem là nơi tôn vinh những thành tựu của cộng đồng giáo dục quốc tế trong khu vực. Hội nghị cũng đang dần trở thành một diễn đàn có sức ảnh hưởng lớn trong việc định hình tương lai của ngành. Bước tiếp theo, theo nhiều đại biểu, là mở rộng diễn đàn đó để bao gồm nhiều tiếng nói hơn.

Trong bối cảnh khu vực vừa bước vào năm mới theo lịch âm, nhiều người ví giai đoạn hiện nay như một thời kỳ biến động nhưng giàu cơ hội. Thị trường giáo dục quốc tế đang trải qua những thay đổi lớn, từ các chính sách nhập cư đến sự cạnh tranh giữa các quốc gia trong việc thu hút sinh viên quốc tế.

Những biến động này có thể khiến các quốc gia thu hẹp tầm nhìn hoặc ngược lại, thúc đẩy sự hợp tác sâu rộng hơn. Nhiều đại biểu tại APAIE cho rằng, lựa chọn thứ hai là con đường phù hợp nhất. Sự hợp tác có chủ đích và có cấu trúc với các đối tác trong ngành công nghiệp, chính phủ và cộng đồng sẽ giúp giáo dục quốc tế duy trì vai trò quan trọng của mình trong bối cảnh mới.