Mục tiêu cao nhất vì người học

Theo Giáo dục thời đại - Đề xuất cho phép Hà Nội mở trường chuyên từ cấp THCS trở lên thay vì chỉ tổ chức mô hình này ở THPT đang trở thành chủ đề thu hút nhiều ý kiến trao đổi trong dư luận xã hội và giới chuyên môn. 

Về cơ sở pháp lý, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục quy định, trường chuyên được thành lập ở cấp THPT dành cho học sinh đạt kết quả xuất sắc trong học tập. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù dành cho Thủ đô, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đặt vấn đề mở rộng thẩm quyền cho Hà Nội trong tổ chức một số mô hình giáo dục; trong đó có việc xây dựng hệ thống trường chuyên từ THCS trở lên.

Đề xuất này được nhìn nhận như một bước tiến trong việc tăng cường quyền tự chủ cho địa phương, phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý Nhà nước. Tuy nhiên, cùng với đó là yêu cầu phải cân nhắc thận trọng, đánh giá toàn diện nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, hài hòa giữa tính đặc thù của Thủ đô và nguyên tắc quản lý chung.

Trên diễn đàn báo chí chính thống, chuyên gia, nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục bày tỏ những góc nhìn đa chiều về đề xuất này. Không ít ý kiến cho rằng, với quy mô học sinh đông, chất lượng giáo dục thuộc nhóm dẫn đầu cả nước và nhu cầu bồi dưỡng học sinh năng khiếu ngày càng lớn, Hà Nội có cơ sở để nghiên cứu mô hình trường chuyên từ THCS như một phương án mở rộng cơ hội lựa chọn cho người học.

Theo quan điểm này, việc tạo dựng môi trường đào tạo chuyên sâu ngay từ sớm có thể góp phần phát hiện và bồi dưỡng năng lực cá nhân một cách hệ thống, bảo đảm tính liên thông giữa các cấp học từ THCS lên THPT. Đặc biệt, trong các lĩnh vực như khoa học tự nhiên, ngoại ngữ hay công nghệ, sự đầu tư bài bản và liên tục được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở góc nhìn khác, nhiều ý kiến bày tỏ sự thận trọng khi đặt vấn đề tổ chức trường chuyên ở cấp THCS, nhấn mạnh đặc điểm tâm lý và sinh lý của lứa tuổi này. Đây là giai đoạn học sinh cần một môi trường học tập hài hòa, chú trọng phát triển toàn diện cả về trí tuệ, thể chất, cảm xúc lẫn kỹ năng xã hội. Việc định hướng chuyên sâu quá sớm có thể làm gia tăng áp lực học tập và thi cử, tiềm ẩn nguy cơ học lệch, ảnh hưởng đến giáo dục toàn diện.

Bên cạnh yếu tố chuyên môn, vấn đề bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục cũng được nhiều ý kiến đặt ra. Theo đó, nếu việc tổ chức trường chuyên từ THCS không đi kèm các tiêu chí rõ ràng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ phân hóa học sinh từ sớm là điều có thể xảy ra, kéo theo áp lực cạnh tranh và tâm lý “chạy trường, chạy lớp” trong xã hội.

Ở chiều ngược lại, một số quan điểm cho rằng, nếu được thiết kế hợp lý và quản lý minh bạch, mô hình này chỉ đóng vai trò như một phương án lựa chọn bổ sung trong hệ thống giáo dục công lập, không làm xáo trộn mặt bằng chung hay ảnh hưởng đến quyền học tập của đa số học sinh.

Một điểm đáng lưu ý là, dù tiếp cận vấn đề từ những góc độ khác nhau, phần lớn ý kiến đều thống nhất về sự cần thiết phải tiến hành đánh giá tác động chính sách một cách toàn diện trước khi đưa ra quyết định.

Việc cho phép một địa phương áp dụng mô hình giáo dục có yếu tố đặc thù, vượt ra ngoài khung quy định chung, nếu được chấp thuận, cần được đặt trên nền tảng khoa học và pháp lý vững chắc, đồng thời gắn với cơ chế giám sát, tổng kết và điều chỉnh kịp thời trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, vai trò quản lý thống nhất của Bộ GD&ĐT trong bảo đảm chất lượng, định hướng chung và sự đồng bộ của giáo dục phổ thông vẫn là yếu tố then chốt, nhằm bảo đảm mọi đổi mới đều vận hành trong khuôn khổ chung của hệ thống.

Có thể thấy, đề xuất tổ chức trường chuyên từ cấp THCS tại Hà Nội là vấn đề cần tiếp tục được trao đổi một cách khoa học và thận trọng, trên tinh thần cầu thị, lắng nghe đầy đủ các ý kiến đa chiều. Bất kỳ sự điều chỉnh nào, nếu được xem xét triển khai, cũng cần đặt trên nền tảng pháp lý rõ ràng, có sự đồng thuận xã hội và hướng đến mục tiêu cao nhất là bảo đảm sự phát triển bền vững, toàn diện của người học.